Prawo małżeńskie

Małżeństwa mieszane i różnice kulturowe – weryfikacja autentyczności zgody w globalizującym się świecie

W dobie globalizacji i migracji coraz częściej zawierane są małżeństwa mieszane – między osobami różnych wyznań, kultur czy języków. W takich związkach pojawia się napięcie między potrzebą inkulturacji (poszanowania odmiennych zwyczajów i wartości) a zachowaniem istoty consensus matrimonialis, czyli prawdziwej zgody małżeńskiej. Consensus facit nuptias – to zgoda tworzy małżeństwo – ale jej autentyczność może być zagrożona, gdy narzeczeni różnie pojmują same fundamenty małżeństwa. W tych realiach duszpasterze i sądy kościelne muszą balansować między otwarciem na różnorodność a obroną nienaruszalnej istoty katolickiego małżeństwa. Zatem kluczowe jest pytanie, czy obie strony faktycznie zgadzają się na to samo małżeństwo – taki związek, jaki definiuje Kościół katolicki?

Rola cyfrowych śladów w procesach o stwierdzenie nieważności małżeństwa

Cyfrowe ślady – komunikacja elektroniczna, media społecznościowe, nagrania – stały się obecne w praktyce trybunałów kościelnych, wymuszając dostosowanie zasad postępowania dowodowego. Z jednej strony oferują bogaty materiał dowodowy (np. w sprawach zdrady czy przemocy), zwiększając efektywność dochodzenia prawdy o ważności zgody małżeńskiej. Z drugiej rodzą napięcia między skutecznością dowodową a ochroną prywatności i godności osoby. Trybunały kościelne, choć nie związane wprost świeckimi procedurami, muszą respektować iustitia i unikać normalizowania działań naruszających prawa osób. W rezultacie pojawia się pytanie o granice dopuszczalności cyfrowych dowodów oraz ich wiarygodność w świetle zasady, że „matrimonium gaudet favore iuris”, czyli każda zawarta przymierze małżeńskie korzysta z domniemania ważności aż do dowiedzenia nieważności.

Wedding company w posłudze duszpasterskiej

W grudniu 2022 roku kancelaria Kurii Metropolitalnej w Warszawie wydała komunikat, w którym przestrzegła przed przekraczaniem kompetencji przez wedding company. Baczna obserwacja zjawisk zachodzących w przestrzeni posługi duszpasterskiej pozwala na wyciągnięcie wniosku, że coraz więcej firm o charakterze świeckim angażuje się w przygotowanie uroczystości religijnych. Tym samym możemy spotkać się z podmiotami, które nazywają siebie wedding planner i chętnie organizują nie tylko ślub, ale też chrzest dla dziecka lub dzieci nowożeńców. Warto postawić pytanie: na ile tego typu firmy są pomocą, a na ile mogą stanowić przeszkodę dla owocnej posługi duszpasterskiej. Ponadto, czy ich działalność pozostaje w zgodzie z prawem i praktyką Kościoła?

Uzależnienia behawioralne a zgoda małżeńska – czy i kiedy mogą powodować nieważność? (cz. II)

Uzależnienia od hazardu, pornografii czy pracy nie są odrębnymi tytułami prawnymi do stwierdzenia nieważności małżeństwa, ale mogą leżeć u podłoża wad zgody małżeńskiej. Gdy nałóg osiąga chorobliwą intensywność (gravis), istniał przed ślubem (antecedens), ma charakter trwały (permanens) i uniemożliwia realizację podstawowych obowiązków małżeńskich (nexus causalis) – może prowadzić do uznania małżeństwa za nieważne. Artykuł wskazuje ramy kanoniczne i praktyczne kryteria, które pomogą duszpasterzom ocenić, kiedy zachowania nałogowe faktycznie przekładają się na brak ważnej zgody małżeńskiej.

Uzależnienia behawioralne a zgoda małżeńska – czy i kiedy mogą powodować nieważność? (cz. I)

Uzależnienia od hazardu, pornografii czy pracy nie są odrębnymi tytułami prawnymi do stwierdzenia nieważności małżeństwa, ale mogą leżeć u podłoża wad zgody małżeńskiej. Gdy nałóg osiąga chorobliwą intensywność (gravis), istniał przed ślubem (antecedens), ma charakter trwały (permanens) i uniemożliwia realizację podstawowych obowiązków małżeńskich (nexus causalis) – może prowadzić do uznania małżeństwa za nieważne. Artykuł wskazuje ramy kanoniczne i praktyczne kryteria, które pomogą duszpasterzom ocenić, kiedy zachowania nałogowe faktycznie przekładają się na brak ważnej zgody małżeńskiej.

Najczęstsze błędy formalne przy sporządzaniu i dokumentowaniu skargi powodowej – praktyczny poradnik dla parafii

Skarga powodowa to formalne pismo procesowe rozpoczynające kościelny proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Procedura ta, choć często postrzegana jako analogia do rozwodu cywilnego, rządzi się odmiennymi zasadami i wymaga spełnienia szczegółowych wymogów prawa kanonicznego.

Konwalidacja małżeństwa kanonicznego w praktyce duszpasterskiej

W realiach duszpasterskich nie brakuje historii małżeństw, które – choć zbudowane na prawdziwej, trwałej zgodzie i wzajemnym oddaniu – z punktu widzenia prawa kościelnego pozostają… nieważne. Powody bywają różne: ślub tylko cywilny, brak dyspensy, zapomniana przeszkoda z przeszłości, błąd proceduralny. Często wychodzi to na jaw po latach wspólnego życia, przy okazji chrztu dziecka, spowiedzi czy zwykłej rozmowy w kancelarii parafialnej. Dla wielu wierzących to moment zaskoczenia, niekiedy wstydu, czasem frustracji: „Przecież my naprawdę jesteśmy rodziną – co teraz?”. Prawo kanoniczne przewiduje w takich sytuacjach konkretne narzędzia naprawcze.

Wpływ rozwodu cywilnego na proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego

Współcześnie coraz więcej małżeństw kończy się rozwodem – statystyki GUS wskazują, że co trzecie małżeństwo w Polsce ulega rozwiązaniu przez rozwód. Dla wielu wiernych oznacza to konieczność zmierzenia się nie tylko z prawnymi i emocjonalnymi skutkami rozstania, ale także z pytaniami natury religijnej. Osoby wierzące, które zawarły ślub kościelny i następnie rozwiodły się cywilnie, często poszukują tzw. „unieważnienia”. Choć potocznie mówi się o „rozwodzie kościelnym”, należy podkreślić, że w prawie kanonicznym nie istnieje pojęcie rozwodu – małżeństwo sakramentalne zawarte ważnie i dopełnione (ratum et consummatum) jest z natury nierozwiązywalne. Kościół katolicki dopuszcza natomiast stwierdzenie nieważności małżeństwa (nullitatis matrimonii declaratio), czyli proces mający na celu ustalenie, czy dane małżeństwo było od początku nieważne z powodu istotnej wady (np. braku zdolności lub woli).

Separacja jako alternatywa dla rozwodu? Perspektywa duszpasterska z punktu widzenia prawa polskiego

Ocena moralna rozwodu z punktu widzenia Kościoła jest negatywna. Jest to bowiem poważne wykroczenie przeciw prawu naturalnemu. Jednakże KKK w nr 2382 naucza, że „Jeśli rozwód cywilny pozostaje jedynym możliwym sposobem zabezpieczenia pewnych słusznych praw, opieki nad dziećmi czy obrony majątku, może być tolerowany, nie stanowiąc przewinienia moralnego”. Z kolei porządek prawny w Polsce – choć uznaje zasadę trwałości małżeństwa i ochrony rodziny oraz, co do zasady, negatywnie ocenia rozwód – dopuszcza możliwość rozwodu jako środka niezbędnego do likwidacji szkodliwych społecznie, martwych, formalnie tylko istniejących związków małżeńskich.

Czy brak chęci posiadania dzieci daje podstawy do stwierdzenia nieważności małżeństwa?

Coraz częściej w pracy sądowej spotykamy się z sytuacją, w której małżonkowie – jeszcze przed ślubem lub już po jego zawarciu – deklarują brak chęci posiadania potomstwa. Niekiedy jest to decyzja wspólna, świadoma i trwała; innym razem – wyraz lęku, niepewności lub podporządkowania się oczekiwaniom drugiej strony. Pojawia się wówczas pytanie: czy taka postawa może oznaczać, że małżeństwo zostało zawarte nieważnie?