Prawo kanoniczne

Różnice światopoglądowe i religijne ujawnione po ślubie – błąd co do sakramentu czy symulacja?

Różnica światopoglądowa ujawniona po ślubie nie jest tytułem nieważności. Jest sygnałem ryzyka. Pytanie procesowe brzmi zawsze tak samo: czy już w chwili wyrażania zgody jedna ze stron nie przyjęła tego, czym małżeństwo jest w porządku Kościoła. W realiach polskich problem narasta tam, gdzie ślub kościelny staje się „formatem społecznym”: rytuałem rodzinnym, elementem wizerunku, wymogiem tradycji lub „świętym spokojem” – przy jednoczesnym braku praktyki wiary i deklarowanym dystansie do Kościoła. Wtedy po ślubie łatwo o „zderzenie modeli”: jedna strona rozumie małżeństwo jako foedus dozgonne, druga jako odwracalny kontrakt. Kanonicznie rozstrzyga nie to, co „wyszło po ślubie”, lecz to, czy już wcześniej istniał błąd determinujący wolę (kan. 1099) albo pozytywny akt woli wykluczający istotę lub przymiot małżeństwa (kan. 1101 §2).

Przymus i przemoc psychiczna przed ślubem jako przyczyna nieważności małżeństwa kanonicznego

Do sądów kościelnych trafiają sprawy o nieważność małżeństwa powołujące się na przymus lub przemoc psychiczną przed ślubem. W takich sytuacjach jedna ze stron zawiera małżeństwo pod naciskiem – wskutek gróźb, szantażu emocjonalnego czy dominacji psychicznej – przez co jej zgoda nie jest w pełni wolna. Granica między formalnym wyrażeniem zgody („tak” wypowiedzianym w trakcie ceremonii) a faktycznym brakiem wolności decyzji bywa zatarta. Ofiary przemocy domowej lub silnej zależności emocjonalnej nierzadko zewnętrznie potwierdzają wolę zawarcia małżeństwa, choć wewnętrznie czują się do tego przymuszone. Dla sądu kościelnego szczególnym wyzwaniem jest rozpoznanie, czy doszło do faktycznej utraty wolności, czy jedynie do nacisku mieszczącego się w granicach normalnej motywacji. Stan obawy i podporządkowania jest wewnętrzny i trudny do wykazania dowodami. Ustalenie prawdy wymaga wnikliwej analizy okoliczności, by odróżnić autentyczny metus gravis (ciężką bojaźń) unieważniający zgodę od zwykłej presji czy stresu przedślubnego.

Choroby psychiczne a zdolność do małżeństwa – implikacje praktyczne

Zgodnie z kan. 1095 §3 KPK małżeństwa nie mogą zawrzeć osoby, które nie są w stanie wypełnić istotnych obowiązków małżeńskich – ale same rozpoznania chorób psychicznych nie przesądzają o takiej niezdolności. Wręcz przeciwnie, Kościół zakłada zasadę favor matrimonii – domniemanie ważności małżeństwa – i każdą wątpliwość interpretuje tak, aby chronić ważność związku. Na tym tle należy odróżnić zaburzenia osobowości od chorób afektywnych (depresji, CHAD) i psychotycznych (schizofrenii i pokrewnych).

Stanowisko Zespołu Ekspertów KEP ds. Bioetycznych dotyczącego godności osobowej i prawa do chrztu dzieci poczętych metodą in vitro oraz kwestii wpisu rodziców w księdze ochrzczonych – Komentarz prawny i kanoniczny

Wypowiedź Zespołu Ekspertów Konferencji Episkopatu Polski ds. Bioetycznych datowana na dzień 20 listopada 2025 r. odbiła się echem w katolickich środkach społecznego przekazu. Jest to prezentacja stanowiska Kościoła odnośnie do godności osobowej i prawa do chrztu dzieci poczętych metodą in vitro. Jak napisali Autorzy, ta enuncjacja została wywołana pojawiającymi się opiniami dotyczących kwestii udzielania chrztu dzieciom poczętym tą właśnie metodą.

Co zrobić, gdy o sakrament prosi osoba ubezwłasnowolniona?

Do proboszcza zgłosił się wierny – osoba pełnoletnia, która, jak sama twierdziła, jest częściowo ubezwłasnowolniona. Poprosiła ona o to, aby mogła przygotowywać się do bierzmowania. Pytanie, które zaczęło nurtować proboszcza, to: czy fakt ograniczenia praw w porządku prawa świeckiego ma wpływ na prawa tej osoby jako wiernego? Jak powinien więc postąpić proboszcz?

Prawno-liturgiczne uwagi odnośnie do obrzędów chrztu dzieci

Z pewnością bardzo dobrze znamy takie oto stwierdzenie: „Dziecku się nie odmawia”. Związane jest ono zwykle z sytuacją, gdy ktoś z rodziny, przyjaciół lub znajomych poprosi kogoś z nas, abyśmy zgodzili się zostać chrzestnym ich pociechy. Oczywiście podjęcie się tego zadania to niewątpliwie wielka nobilitacja i zaszczyt. Bo chrzestny dla dziecka – obok rodziców lub prawnych opiekunów – to ktoś wyjątkowy. Jednak, czy możliwość bycia chrzestnym jest prawem każdego wiernego, czy raczej przywilejem? Bo przecież może zdarzyć się, że – choć zostaliśmy poproszeni o to przez rodziców dziecka, któremu zwykle się nie odmawia – to jednak od naszego duszpasterza nie dostaniemy zgody, aby podjąć się zadania chrzestnego…

Pogrzeb po kremacji. Przepisy liturgiczne i problemy duszpasterskie

Pochówek prochów po uprzednim spopieleniu zwłok nie jest już w Polsce zjawiskiem rzadkim i nie budzi zdziwienia. Warto jednak przypomnieć normy liturgiczne, które obowiązują w odniesieniu do pogrzebu po kremacji. Przepisy powinny chronić znaczenie poszczególnych znaków i czynności liturgicznych, tak by były one spójne z uzasadnieniem teologicznym, a nade wszystko z przekazem wiary, którą wyrażają.

Czy osoba niewierząca może tworzyć liturgię?

Wśród organistów nie brakuje takich muzyków, którzy traktują grę na organach kościelnych tylko jako pracę i źródło utrzymania. Zdarza się, że śpiewy podczas Mszy Świętej wykonuje znamy i utytułowany chór, którego członkowie jedynie okazyjnie pojawiają się w świątyni i tylko w tym celu, aby przy okazji koncertu wpisanego w celebrację liturgiczną zaśpiewać utwory religijne. Podczas pogrzebów znaczniejszych osób aktorzy wątpliwej reputacji zostają czasem poproszeni o to, aby odczytać słowo Boże, a na Mszy Świętej sprawowanej przez biskupa z okazji uroczystości państwowej w pierwszych rzędach zasiadają politycy, którzy nie kryją krytycznego nastawienia do instytucji Kościoła.

Czy członkami rady ekonomicznej mogą być wierni spoza parafii?

Niniejszy artykuł odpowie na istotne pytanie, które pojawia się w praktyce działalności parafii, mianowicie, czy członkami rady ekonomicznej mogą być wierni spoza parafii? Pytanie to jest bardzo ważne zwłaszcza dzisiaj w czasie większej migracji ludzi i zauważalnego, mniejszego związku z parafią niż kiedyś oraz potrzebą znalezienia prawdziwych fachowców.