Prawo kanoniczne

Choroby psychiczne a zdolność do małżeństwa – implikacje praktyczne

Zgodnie z kan. 1095 §3 KPK małżeństwa nie mogą zawrzeć osoby, które nie są w stanie wypełnić istotnych obowiązków małżeńskich – ale same rozpoznania chorób psychicznych nie przesądzają o takiej niezdolności. Wręcz przeciwnie, Kościół zakłada zasadę favor matrimonii – domniemanie ważności małżeństwa – i każdą wątpliwość interpretuje tak, aby chronić ważność związku. Na tym tle należy odróżnić zaburzenia osobowości od chorób afektywnych (depresji, CHAD) i psychotycznych (schizofrenii i pokrewnych).

Małżeństwa mieszane i różnice kulturowe – weryfikacja autentyczności zgody w globalizującym się świecie

W dobie globalizacji i migracji coraz częściej zawierane są małżeństwa mieszane – między osobami różnych wyznań, kultur czy języków. W takich związkach pojawia się napięcie między potrzebą inkulturacji (poszanowania odmiennych zwyczajów i wartości) a zachowaniem istoty consensus matrimonialis, czyli prawdziwej zgody małżeńskiej. Consensus facit nuptias – to zgoda tworzy małżeństwo – ale jej autentyczność może być zagrożona, gdy narzeczeni różnie pojmują same fundamenty małżeństwa. W tych realiach duszpasterze i sądy kościelne muszą balansować między otwarciem na różnorodność a obroną nienaruszalnej istoty katolickiego małżeństwa. Zatem kluczowe jest pytanie, czy obie strony faktycznie zgadzają się na to samo małżeństwo – taki związek, jaki definiuje Kościół katolicki?

Rola cyfrowych śladów w procesach o stwierdzenie nieważności małżeństwa

Cyfrowe ślady – komunikacja elektroniczna, media społecznościowe, nagrania – stały się obecne w praktyce trybunałów kościelnych, wymuszając dostosowanie zasad postępowania dowodowego. Z jednej strony oferują bogaty materiał dowodowy (np. w sprawach zdrady czy przemocy), zwiększając efektywność dochodzenia prawdy o ważności zgody małżeńskiej. Z drugiej rodzą napięcia między skutecznością dowodową a ochroną prywatności i godności osoby. Trybunały kościelne, choć nie związane wprost świeckimi procedurami, muszą respektować iustitia i unikać normalizowania działań naruszających prawa osób. W rezultacie pojawia się pytanie o granice dopuszczalności cyfrowych dowodów oraz ich wiarygodność w świetle zasady, że „matrimonium gaudet favore iuris”, czyli każda zawarta przymierze małżeńskie korzysta z domniemania ważności aż do dowiedzenia nieważności.

Stanowisko Zespołu Ekspertów KEP ds. Bioetycznych dotyczącego godności osobowej i prawa do chrztu dzieci poczętych metodą in vitro oraz kwestii wpisu rodziców w księdze ochrzczonych – Komentarz prawny i kanoniczny

Wypowiedź Zespołu Ekspertów Konferencji Episkopatu Polski ds. Bioetycznych datowana na dzień 20 listopada 2025 r. odbiła się echem w katolickich środkach społecznego przekazu. Jest to prezentacja stanowiska Kościoła odnośnie do godności osobowej i prawa do chrztu dzieci poczętych metodą in vitro. Jak napisali Autorzy, ta enuncjacja została wywołana pojawiającymi się opiniami dotyczących kwestii udzielania chrztu dzieciom poczętym tą właśnie metodą.

Co zrobić, gdy o sakrament prosi osoba ubezwłasnowolniona?

Do proboszcza zgłosił się wierny – osoba pełnoletnia, która, jak sama twierdziła, jest częściowo ubezwłasnowolniona. Poprosiła ona o to, aby mogła przygotowywać się do bierzmowania. Pytanie, które zaczęło nurtować proboszcza, to: czy fakt ograniczenia praw w porządku prawa świeckiego ma wpływ na prawa tej osoby jako wiernego? Jak powinien więc postąpić proboszcz?

Prawno-liturgiczne uwagi odnośnie do obrzędów chrztu dzieci

Z pewnością bardzo dobrze znamy takie oto stwierdzenie: „Dziecku się nie odmawia”. Związane jest ono zwykle z sytuacją, gdy ktoś z rodziny, przyjaciół lub znajomych poprosi kogoś z nas, abyśmy zgodzili się zostać chrzestnym ich pociechy. Oczywiście podjęcie się tego zadania to niewątpliwie wielka nobilitacja i zaszczyt. Bo chrzestny dla dziecka – obok rodziców lub prawnych opiekunów – to ktoś wyjątkowy. Jednak, czy możliwość bycia chrzestnym jest prawem każdego wiernego, czy raczej przywilejem? Bo przecież może zdarzyć się, że – choć zostaliśmy poproszeni o to przez rodziców dziecka, któremu zwykle się nie odmawia – to jednak od naszego duszpasterza nie dostaniemy zgody, aby podjąć się zadania chrzestnego…

Czy osoba niewierząca może tworzyć liturgię?

Wśród organistów nie brakuje takich muzyków, którzy traktują grę na organach kościelnych tylko jako pracę i źródło utrzymania. Zdarza się, że śpiewy podczas Mszy Świętej wykonuje znamy i utytułowany chór, którego członkowie jedynie okazyjnie pojawiają się w świątyni i tylko w tym celu, aby przy okazji koncertu wpisanego w celebrację liturgiczną zaśpiewać utwory religijne. Podczas pogrzebów znaczniejszych osób aktorzy wątpliwej reputacji zostają czasem poproszeni o to, aby odczytać słowo Boże, a na Mszy Świętej sprawowanej przez biskupa z okazji uroczystości państwowej w pierwszych rzędach zasiadają politycy, którzy nie kryją krytycznego nastawienia do instytucji Kościoła.

Czy członkami rady ekonomicznej mogą być wierni spoza parafii?

Niniejszy artykuł odpowie na istotne pytanie, które pojawia się w praktyce działalności parafii, mianowicie, czy członkami rady ekonomicznej mogą być wierni spoza parafii? Pytanie to jest bardzo ważne zwłaszcza dzisiaj w czasie większej migracji ludzi i zauważalnego, mniejszego związku z parafią niż kiedyś oraz potrzebą znalezienia prawdziwych fachowców.

Dlaczego rodzice muszą zapewnić religijne wychowanie swoich dzieci?

W soborowej deklaracji o wychowaniu chrześcijańskim Gravissimum educationis zostało zaznaczone, że rodzice, ponieważ dali życie swoim dzieciom, „w najwyższym stopniu zobowiązani są do wychowania potomstwa i dlatego należy ich uważać za pierwszych i najlepszych wychowawców” (DWCH 3). Trudno szukać osób, które w realizacji zasadniczego powołania rodziców mogłyby ich zastąpić. Dlatego Kościół w sposób systemowy troszczy się, aby prawa i obowiązki rodziców katolickich mogły być należycie realizowane. Zabezpieczeniem w tym względzie są nie tylko wskazania natury teologicznej, czy normy prawa kanonicznego, ale także deklaracje składane przez zainteresowanych przy okazji celebracji sakramentów świętych. Te ostatnie są przecież inspiracją dla rodziców i opiekunów, aby w sposób komplementarny dbali później o chrześcijańskie wychowanie młodego pokolenia.