Prawo kanoniczne

Dokumentacja psychiatryczna i psychologiczna w procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa – kiedy ma znaczenie dowodowe

Dokumentacja psychiatryczna, psychologiczna i psychoterapeutyczna często pojawia się w procesach prowadzonych z tytułów określonych w kan. 1095 KPK. Jej znaczenie bywa jednak zarówno przeceniane, jak i niedoceniane. Rozpoznanie depresji, zaburzenia osobowości, ADHD, uzależnienia czy innego zaburzenia psychicznego nie prowadzi automatycznie do wniosku, że dana osoba była niezdolna do zawarcia małżeństwa. Z drugiej strony dokumentacja powstała przed ślubem lub blisko tego momentu może stanowić jeden z najbardziej obiektywnych dowodów pozwalających odtworzyć stan psychiczny strony w chwili wyrażania zgody małżeńskiej. Kan. 1095 KPK odnosi bowiem nieważność nie do samego faktu występowania zaburzenia, lecz do określonych postaci niezdolności konsensualnej. W procesie kanonicznym pytanie nie brzmi więc: „czy strona chorowała?”, lecz: „czy w chwili zawarcia małżeństwa występowała u niej taka anomalia natury psychicznej, która powodowała brak wystarczającego używania rozumu, poważny brak rozeznania oceniającego albo rzeczywistą niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich?”. To zasadnicza granica między diagnozą kliniczną a oceną prawnokanoniczną.

Zeznania stron w procesie o nieważność małżeństwa – jak są oceniane i kiedy tracą wiarygodność

Zeznania stron są w procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa dowodem „pierwszej potrzeby”, ale nie dowodem „pierwszego zaufania”. Ich znaczenie wynika z prostego faktu: tylko strony mają bezpośredni dostęp do własnej intencji, motywacji i stanu woli w chwili zawierania małżeństwa. Ten sam fakt generuje ryzyko: strona jest zainteresowana wynikiem, a jej pamięć i interpretacja przeszłości bywają filtrowane przez późniejszy kryzys, konflikt i emocje. Dlatego sąd nie pyta wyłącznie, czy strona jest szczera w kontekście psychologicznym; pyta, czy jej relacja jest procesowo wiarygodna i nadaje się do rekonstrukcji chwili zgody. Zasadnicza oś oceny pozostaje stała: małżeństwo powstaje z aktu zgody, więc i dowodzenie musi prowadzić do tego aktu, nie do oceny „jakości” pożycia po ślubie.  

Granica między kryzysem małżeńskim a nieważnością małżeństwa od początku

Proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa nie jest narzędziem „oceny, czy małżeństwo się udało”, lecz postępowaniem o charakterze rekonstrukcyjnym: jego oś stanowi pytanie, czy w chwili wyrażenia zgody istniała wada prawnie relewantna i udowodniona w stopniu pozwalającym na certitudo moralis. Z tego wynika dysonans, który regularnie wraca w praktyce duszpasterskiej: doświadczenie stron („związek się rozpadł”) jest faktem życiowym, lecz nie jest jeszcze faktem prawnym w rozumieniu procesu o nieważność. Instrukcja Dignitas connubii nakazuje wręcz utrzymywać wyraźne rozróżnienie terminologiczne między „stwierdzeniem nieważności” a „rozwiązaniem węzła”, co blokuje potoczne utożsamianie procesu z „kościelnym rozwodem”.

Przyjmowanie Komunii Świętej przez osoby chore na celiakię

Celiakia to choroba o podłożu genetycznym polegająca na nietolerancji glutenu, czyli białka roślinnego występującego w pszenicy i innych ziarnach zbóż. Gluten (nazwa pochodzi z jęz. łacińskiego – „glutino”, oznacza sklejać) odpowiada za konsystencję ciasta. W połączeniu z wodą spaja je, spulchnia, nadaje przyjemny zapach i zapobiega szybkiemu wysychaniu. U osób, które nie tolerują glutenu, może dochodzić do zaburzeń trawienia i niepożądanych reakcji organizmu, a u niektórych chorych spożycie nawet niewielkiej ilości glutenu może spowodować poważne uszkodzenie jelit. Przestrzeganie diety bezglutenowej wiąże się także z niemożnością przyjmowania Komunii Świętej pod postacią powszechnie stosowanych hostii, które wytwarzane są z mąki pszennej. Co w takiej sytuacji?

Stanowisko Zespołu Ekspertów KEP ds. Bioetycznych dotyczącego godności osobowej i prawa do chrztu dzieci poczętych metodą in vitro oraz kwestii wpisu rodziców w księdze ochrzczonych – Komentarz prawny i kanoniczny

Wypowiedź Zespołu Ekspertów Konferencji Episkopatu Polski ds. Bioetycznych datowana na dzień 20 listopada 2025 r. odbiła się echem w katolickich środkach społecznego przekazu. Jest to prezentacja stanowiska Kościoła odnośnie do godności osobowej i prawa do chrztu dzieci poczętych metodą in vitro. Jak napisali Autorzy, ta enuncjacja została wywołana pojawiającymi się opiniami dotyczących kwestii udzielania chrztu dzieciom poczętym tą właśnie metodą.

Co zrobić, gdy o sakrament prosi osoba ubezwłasnowolniona?

Do proboszcza zgłosił się wierny – osoba pełnoletnia, która, jak sama twierdziła, jest częściowo ubezwłasnowolniona. Poprosiła ona o to, aby mogła przygotowywać się do bierzmowania. Pytanie, które zaczęło nurtować proboszcza, to: czy fakt ograniczenia praw w porządku prawa świeckiego ma wpływ na prawa tej osoby jako wiernego? Jak powinien więc postąpić proboszcz?

Pogrzeb po kremacji. Przepisy liturgiczne i problemy duszpasterskie

Pochówek prochów po uprzednim spopieleniu zwłok nie jest już w Polsce zjawiskiem rzadkim i nie budzi zdziwienia. Warto jednak przypomnieć normy liturgiczne, które obowiązują w odniesieniu do pogrzebu po kremacji. Przepisy powinny chronić znaczenie poszczególnych znaków i czynności liturgicznych, tak by były one spójne z uzasadnieniem teologicznym, a nade wszystko z przekazem wiary, którą wyrażają.

Czy osoba niewierząca może tworzyć liturgię?

Wśród organistów nie brakuje takich muzyków, którzy traktują grę na organach kościelnych tylko jako pracę i źródło utrzymania. Zdarza się, że śpiewy podczas Mszy Świętej wykonuje znamy i utytułowany chór, którego członkowie jedynie okazyjnie pojawiają się w świątyni i tylko w tym celu, aby przy okazji koncertu wpisanego w celebrację liturgiczną zaśpiewać utwory religijne. Podczas pogrzebów znaczniejszych osób aktorzy wątpliwej reputacji zostają czasem poproszeni o to, aby odczytać słowo Boże, a na Mszy Świętej sprawowanej przez biskupa z okazji uroczystości państwowej w pierwszych rzędach zasiadają politycy, którzy nie kryją krytycznego nastawienia do instytucji Kościoła.

Czy członkami rady ekonomicznej mogą być wierni spoza parafii?

Niniejszy artykuł odpowie na istotne pytanie, które pojawia się w praktyce działalności parafii, mianowicie, czy członkami rady ekonomicznej mogą być wierni spoza parafii? Pytanie to jest bardzo ważne zwłaszcza dzisiaj w czasie większej migracji ludzi i zauważalnego, mniejszego związku z parafią niż kiedyś oraz potrzebą znalezienia prawdziwych fachowców.