Wiele katolickich parafii ma własne (kościelne czy też parafialne) cmentarze. Działalność tych cmentarzy regulowana jest prawem kanonicznym i jednocześnie prawem polskim. Ta sfera działalności Kościoła należy bowiem do tzw. spraw mieszanych, czyli spraw kościelno-państwowych. Proboszcz będący przedstawicielem parafii umocowanym do działania w jej imieniu zarówno w prawie świeckim, jak i prawie kanonicznym, musi znać normy z jednego i drugiego źródła oraz stosować je jednocześnie.  W tym artykule przybliżone zostaną wymagania prawne (czyli te, które są zawarte w prawie polskim) i procedura administracyjna dotycząca powiększenia cmentarza wyznaniowego, katolickiego, który należy do parafii.

W niemal każdej diecezji istnieje jakaś komisja czy też kurialny referat bądź komórka – którą dalej oznaczać będę jako  „komisja diecezjalna” – zajmująca się zabytkami (ruchomościami i nieruchomościami). Zakres obowiązków i kompetencji takiej komisji jest rozmaity. Różne są także tryby pracy takiego podmiotu. Kwestia ta jest o tyle istotna, że to właśnie budynki sakralne, a także różnego rodzaju przedmioty w nich się znajdujące zaliczamy w poczet zabytków i polskiego dziedzictwa narodowego.

Gdy proboszcz jako przedstawiciel ustawowy (a wynika to z ustawy o stosunku państwa do Kościoła z 1989 r. oraz Kodeksu prawa kanonicznego z 1983 r.) zawarł w imieniu parafii (czyli osoby prawej w świetle prawa polskiego i kanonicznego) umowę, to umowa ta obowiązuje i ma być wykonywana przez strony umowy. Jednakże prawo polskie zna instytucję prawną uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli (np. umowy). Uchylenie takie jest możliwe z powodu wad oświadczenia woli strony umowy.

Zasiedzenie to instytucja znana prawu cywilnemu (regulowana głównie przez art. 172–176 Kodeksu cywilnego). Polega ono na nabyciu prawa własności przez osobę cywilną lub prawną, która przez określony prawem czas zachowywała się tak, jak zachowuje się właściciel. Celem tej instytucji jest to, aby przez upływ czasu i po spełnieniu innych przesłanek doprowadzić do tego, że stan faktyczny (czyli to, że ktoś włada rzeczą jak właściciel, zachowuje się jak właściciel, a nim nie jest) został zapisany w stanie prawnym (ktoś, kto nie był właścicielem, ale władał tak jak właściciel, staje się w prawie właścicielem).

Śmierć widziana oczami prawa to zdarzenie, które wywołuje konsekwencje. Mają one poważne skutki (rzecz jasna) dla osoby zmarłej, a także innych osób np. w obszarze dziedziczenia, małżeństwa, podatkach. Prawo polskie zna kilka sposobów uznania śmierci człowieka. Są to: 1) stwierdzenie   zgonu i 2) uznanie za zmarłego. Gdy chodzi o „stwierdzenie zgonu”, to dokonuje go lekarz, który po zbadaniu ciała wystawia kartę zgonu. Karta zgonu stanowi z kolei podstawę do sporządzenia przez kierownika urzędu stanu cywilnego aktu zgonu. W tym przypadku śmierć człowieka jest pewna. Z kolei, gdy chodzi o „uznanie za zmarłego”, to stosowane jest ono w sytuacji, gdy to czy człowiek żyje, czy też zmarł jest niepewne, wątpliwe. Nie można więc z całą pewnością stwierdzić zgonu. Sprawa, jak widać, już rysuje się jako skomplikowana.

Ocena moralna rozwodu z punktu widzenia Kościoła jest negatywna. Jest to bowiem poważne wykroczenie przeciw prawu naturalnemu. Jednakże KKK w nr 2382 naucza, że „Jeśli rozwód cywilny pozostaje jedynym możliwym sposobem zabezpieczenia pewnych słusznych praw, opieki nad dziećmi czy obrony majątku, może być tolerowany, nie stanowiąc przewinienia moralnego”. Z kolei porządek prawny w Polsce – choć uznaje zasadę trwałości małżeństwa i ochrony rodziny oraz, co do zasady, negatywnie ocenia rozwód – dopuszcza możliwość rozwodu jako środka niezbędnego do likwidacji szkodliwych społecznie, martwych, formalnie tylko istniejących związków małżeńskich.

W obecnych czasach małżeństwa Polaków z obcokrajowcami nie są rzadkością. Bardzo często zawierane są małżeństwa z elementem transgranicznym, to oznacza, że np. któreś z nupturientów lub oboje mieszkają poza granicami Polski, a małżeństwo ma być zawarte w Polsce, czy też narzeczeni mieszkają w Polsce, a ślub ma być zawarty poza naszym krajem itd. Z perspektywy proboszcza takie sytuacje przynoszą konieczność podjęcia dodatkowych czynności w ramach przygotowania do małżeństwa, w tym załatwienia wszystkich formalności wymaganych przez prawo kanoniczne. W artykule zostaną przedstawione najczęściej powtarzające się elementy występujące w takich sytuacjach. W pierwszym z serii dwóch artykułów opisane zostało małżeństwo z obcokrajowcem z perspektywy prawa świeckiego, czyli polskiego. Z kolei w tym tekście będą poruszone przedmiotowe kwestie jedynie w perspektywie prawa kanonicznego.

W obecnych czasach coraz więcej Polaków zawiera małżeństwa z obcokrajowcami. Cudzoziemcy niejednokrotnie to osoby nieochrzczone lub akatolicy. Jednak zagadnienia religii czy wyznania nupturientów nie będą poruszane w tym artykule. Skupię się w nim za to na problemach dotyczących zawarcia małżeństwa wynikających z innego niż polskie obywatelstwa jednego z narzeczonych. Wprawdzie większość z tych spraw prawnych przed małżeństwem załatwiają sami narzeczeni w USC czy w sądzie powszechnym, lecz jestem przekonana, że proboszczowie chcą i powinni posiadać pewną wiedzę w przedmiotowym zakresie, po to, aby pomóc nupturientom i udzielić pewnych choćby podstawowych wskazówek.

Sprawy związane z pochówkiem i wybraniem miejsca na cmentarzu wielu wydają się proste i oczywiste. Rzeczywistość jednak niejednokrotnie zaskakuje. Czasem oczywiste kwestie dotyczące sytuacji, w której 1) osoba zmarła nie wybrała swojego miejsca pochówku oraz 2) jest kilka osób upoważnionych do decydowania o tym miejscu – rodzina i konkubent, przysparzają znacznych problemów, kiedy to bliscy osoby zmarłej nie zgadzają się ze sobą.

Regulacje dotyczące cmentarza jako miejsca pochówku znajdują się zarówno w prawie kanonicznym, jak i prawie państwowym. Fakt, że właścicielem lub zarządcą cmentarza jest podmiot kościelny (np. parafia), który zawsze musi stosować prawo kanoniczne, nie wyłącza stosowania prawa polskiego. Oznacza to, że podmiot kościelny musi podporządkować się tym obydwu źródłom norm i realizować je symultanicznie. W artykule przedstawię kilka przypomnień odnośnie do wymagań, jakie prawo polskie i prawo kanoniczne stawia dokumentacji dotyczącej cmentarza.